What Sugar Does to Your Body?

साखरेचा तुमच्या शरीरावर काय परिणाम होतो?

मधुमेह, लठ्ठपणा आणि हृदयरोग यासह जगभरातील वाढत्या चयापचय आरोग्याच्या चिंतांमागील प्राथमिक लक्षण म्हणजे जास्त साखरेचे सेवन. उच्च रक्तातील साखरेची पातळी - आहारातील संतुलनाशिवाय सतत मोफत साखरेचे सेवन केल्याने होणारी स्थिती - यामुळे इन्सुलिन प्रतिरोध, अल्कोहोलिक नसलेला फॅटी लिव्हर रोग आणि दीर्घकालीन दाह होतो जो कालांतराने अनेक अवयव प्रणालींना नुकसान पोहोचवतो.

मोफत साखर (ज्या साखरेचे नैसर्गिक स्रोतापासून काढले जाते आणि ती खाद्यपदार्थ आणि पेयांमध्ये मिसळली जाते, ज्यामध्ये टेबल शुगर, मध, गूळ आणि कोल्ड्रिंक्स, पॅकेज्ड ज्यूस आणि बेकरी उत्पादनांमध्ये गोड पदार्थ असतात) संपूर्ण फळे आणि भाज्यांमध्ये आढळणाऱ्या नैसर्गिक साखरेच्या तुलनेत शरीरात वेगळ्या पद्धतीने वागते. जेव्हा तुम्ही मोफत साखरेचे सेवन करता तेव्हा तुमचे शरीर आहारातील फायबरच्या संरक्षणात्मक प्रभावाशिवाय ती जलद शोषून घेते, ज्यामुळे रक्तातील ग्लुकोजमध्ये वाढ होते आणि चयापचय प्रतिक्रियांचा प्रवाह सुरू होतो ज्यामुळे अल्पकालीन आणि दीर्घकालीन दोन्ही प्रकारे तुमच्या आरोग्याला हानी पोहोचू शकते.

पुण्यात साखर आणि मधुमेहपूर्व चाचण्या

हेल्थकेअर एनटी सिककेअर पुण्यात मधुमेहापूर्वीच्या आणि रक्तातील साखरेशी संबंधित आजारांसाठी रक्त चाचण्या देते ज्यामध्ये घरून नमुना संकलन आणि थेट वॉक-इन सुविधा उपलब्ध आहे.

साखर खाल्ल्याने काय होते - त्याचे तात्काळ परिणाम

ज्या क्षणी तुम्ही गोड काहीतरी खाण्याचा विचार करता, त्या क्षणी तुमच्या मेंदूची रिवॉर्ड सिस्टम सक्रिय होते आणि डोपामाइन (एक न्यूरोट्रांसमीटर जो आनंद आणि समाधानाची भावना निर्माण करतो) सोडते, ज्यामुळे तुम्ही गोड खाण्यापूर्वीच तुम्हाला बरे वाटू लागते.

फायबर आणि पोषक तत्वांसह नैसर्गिक साखर असलेल्या संपूर्ण फळांप्रमाणे, फ्री शुगरमध्ये या संरक्षणात्मक घटकांचा अभाव असतो. याचा अर्थ असा की जेव्हा तुम्ही टेबल शुगर, कोल्ड्रिंक्स किंवा गोड रस खाता तेव्हा पचनानंतर लगेचच साखर तुमच्या रक्तप्रवाहात प्रवेश करते. तुमच्या रक्तातील ग्लुकोजची पातळी वेगाने वाढते, ज्यामुळे तुमच्या स्वादुपिंडाला इन्सुलिन सोडण्यास प्रवृत्त होते (एक हार्मोन जो पेशींना रक्तातील ग्लुकोज शोषण्यास आणि ऊर्जा किंवा चरबी म्हणून साठवण्यास मदत करतो). तथापि, फ्री शुगर GLP-1 (ग्लुकागॉनसारखे पेप्टाइड-1 - एक हार्मोन जो पोट भरल्याचे संकेत देतो आणि पोट रिकामे होण्यास मंदावतो) सारखे तृप्ति हार्मोन्स ट्रिगर करत नसल्यामुळे, कॅलरीज खाल्ल्यानंतरही तुम्हाला समाधान वाटत नाही. हे एक दुष्टचक्र तयार करते जिथे साखरयुक्त पदार्थ खाल्ल्यानंतर लगेचच तुम्हाला पुन्हा भूक लागते. वेगवेगळ्या शुगरचा तुमच्या शरीरावर कसा परिणाम होतो याबद्दल अधिक माहितीसाठी, तुमच्या आहारातील साखरेचे आकलन करण्यासाठी आमचे तपशीलवार मार्गदर्शक वाचा.

ग्लुकोज आणि फ्रुक्टोज - टेबल शुगरमधील धोकादायक जोडी

टेबल शुगर (सुक्रोज) हे ५०% ग्लुकोज आणि ५०% फ्रुक्टोजपासून बनलेले एक डिसॅकराइड आहे आणि प्रत्येक घटक तुमच्या शरीरावर वेगवेगळ्या प्रकारे परिणाम करतो.

ग्लुकोजचा तुमच्या शरीरावर कसा परिणाम होतो?

ग्लुकोजमुळे रक्तातील साखरेचे प्रमाण तात्काळ वाढते आणि इन्सुलिन सोडण्यास सुरुवात होते, ज्यामुळे ग्लुकोज स्नायूंच्या पेशींमध्ये ऊर्जेसाठी वाहून नेण्यास मदत होते किंवा साठवणुकीसाठी चरबीमध्ये रूपांतरित होते.

जेव्हा तुम्ही नियमितपणे जास्त प्रमाणात साखरेचे सेवन करता तेव्हा तुमच्या पेशी इन्सुलिनला प्रतिरोधक बनतात (इंसुलिन प्रतिरोध - अशी स्थिती जिथे पेशी इन्सुलिनला प्रभावीपणे प्रतिसाद देत नाहीत, ज्यामुळे रक्तातील ग्लुकोज व्यवस्थापित करण्यासाठी अधिक इन्सुलिनची आवश्यकता असते). कालांतराने, यामुळे रक्तातील साखरेची पातळी सतत वाढते आणि अखेरीस टाइप 2 मधुमेहात प्रगती होते. जर तुम्हाला तुमच्या रक्तातील साखरेच्या नियमनाबद्दल काळजी वाटत असेल, तर हेल्थकेअर एनटी सिककेअर पुणे, औंध, बाणेर, वाकड, हिंजवडी, कोथरूड आणि जवळपासच्या भागात घरपोच संकलन उपलब्ध असलेल्या A1C आणि मधुमेह चाचणी पॅकेजसह व्यापक चाचणी पर्याय देते.

फ्रुक्टोज तुमच्या यकृताला कसे नुकसान करते?

फ्रुक्टोज आणखी हानिकारक आहे कारण ते स्नायूंच्या पेशींना पूर्णपणे बायपास करते आणि प्रक्रियेसाठी थेट यकृताकडे जाते.

जेव्हा तुमचे यकृत प्रक्रिया करण्यापेक्षा जास्त फ्रुक्टोज प्राप्त करते, तेव्हा ते डी नोवो लिपोजेनेसिस (चरबी नसलेल्या स्त्रोतांपासून नवीन चरबी रेणूंची निर्मिती) नावाच्या प्रक्रियेद्वारे अतिरिक्त फ्रुक्टोजचे थेट चरबीमध्ये रूपांतर करते. यामुळे नॉन-अल्कोहोलिक फॅटी लिव्हर रोग (NAFLD - एक अशी स्थिती जिथे कमी किंवा अजिबात अल्कोहोल न पिणाऱ्या लोकांच्या यकृताच्या पेशींमध्ये चरबी जमा होते), ट्रायग्लिसराइड्स वाढतात आणि कोलेस्ट्रॉलचे खराब प्रोफाइल होते. या चयापचय समस्यांचे लवकर निदान करण्यासाठी तुमची ग्लुकोज सहनशीलता समजून घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. मधुमेहात जाण्यापूर्वी इन्सुलिन प्रतिरोध ओळखण्यासाठी ग्लुकोज सहनशीलता चाचणी आणि त्याचे महत्त्व याबद्दल अधिक जाणून घ्या.

दीर्घकालीन नुकसान — साखर प्रत्येक अवयव प्रणालीला कसे नुकसान पोहोचवते?

सतत जास्त साखरेचे सेवन केल्याने आरोग्य समस्यांचा डोमिनो इफेक्ट सुरू होतो ज्याचा परिणाम डोक्यापासून पायापर्यंत तुमच्या संपूर्ण शरीरावर होतो.

मेंदू आणि व्यसन - साखर अवलंबित्व चक्र

साखरेमुळे धूम्रपान किंवा अल्कोहोलच्या अवलंबनासारखेच व्यसन निर्माण होते.

कालांतराने, तुमचा मेंदू साखरेतून डोपामाइन सोडण्यास सहनशीलता विकसित करतो, ज्यामुळे तीच आनंददायी भावना प्राप्त करण्यासाठी जास्त प्रमाणात साखरेची आवश्यकता असते. हे न्यूरोलॉजिकल अनुकूलन स्पष्ट करते की लोकांना साखरेचे सेवन कमी करण्याची इच्छा असूनही ते कमी करणे का कठीण होत आहे. तीव्र रक्तातील साखरेचे प्रमाण आणि जळजळ देखील वृद्ध प्रौढांमध्ये संज्ञानात्मक घट, स्मरणशक्ती समस्या आणि स्मृतिभ्रंश होण्यास कारणीभूत ठरते. मुलांमध्ये, जास्त साखरेचे सेवन लक्ष तूट हायपरएक्टिव्हिटी डिसऑर्डर (ADHD) आणि शिकण्याच्या अडचणींशी जोडले गेले आहे. बरेच लोक आव्हानांमधून अचानक काढून टाकण्याचा प्रयत्न करतात, परंतु आमच्या लेखात 30-दिवसांच्या साखरेशिवाय आव्हाने का अयशस्वी होतात यावर चर्चा केल्याप्रमाणे, दीर्घकालीन यशासाठी योग्य समर्थनासह हळूहळू कमी करणे अधिक प्रभावी आहे.

हृदय आणि रक्तवाहिन्या - हृदय व रक्तवाहिन्यासंबंधी रोगांचा धोका

साखरेच्या सेवनामुळे निर्माण होणारी अतिरिक्त चरबी रक्तवाहिन्यांच्या भिंतींमध्ये जमा होते, ज्यामुळे रक्तवाहिन्या अरुंद होतात आणि रक्तप्रवाह रोखतात.

जेव्हा हे चरबीचे साठे हृदयाला पुरवठा करणाऱ्या कोरोनरी धमन्यांमध्ये अडथळा निर्माण करतात तेव्हा ते मायोकार्डियल इन्फार्क्शन (हृदयविकाराचा झटका - हृदयाच्या स्नायूंना रक्तपुरवठा अचानक अडथळा निर्माण करून ऊतींचा मृत्यू) निर्माण करते. जेव्हा ते मेंदूला पुरवठा करणाऱ्या सेरेब्रल धमन्यांमध्ये अडथळा निर्माण करतात तेव्हा ते स्ट्रोक (मेंदूच्या ऊतींना रक्तपुरवठा अचानक कमी होऊन न्यूरोलॉजिकल नुकसान होते) निर्माण करते. अमेरिकन हार्ट असोसिएशनच्या संशोधनातून असे दिसून आले आहे की जास्त साखरेचे सेवन शरीराच्या वजनाची पर्वा न करता हृदयरोगाचा धोका लक्षणीयरीत्या वाढवते. व्यापक तपासणीसाठी, चयापचय आणि हृदयरोग आरोग्य यांच्यातील संबंध समजून घेण्यासाठी आमच्या मधुमेह आणि हृदयरोग चाचणी मार्गदर्शकाचा शोध घ्या.

जळजळ आणि रोगप्रतिकारक प्रणालीचे बिघडलेले कार्य

साखरेमुळे होणारे चरबीयुक्त ऊतक चयापचयदृष्ट्या सक्रिय असते आणि दाहक सायटोकिन्स (संपूर्ण शरीरात दाह वाढवणारे सिग्नलिंग प्रथिने) सोडते.

दीर्घकालीन दाह ऊतींना नुकसान पोहोचवते, रोगप्रतिकारक शक्ती कमकुवत करते, संसर्गाची संवेदनशीलता वाढवते आणि स्वयंप्रतिकार स्थिती निर्माण करते जिथे रोगप्रतिकारक शक्ती चुकून निरोगी पेशींवर हल्ला करते. ही प्रणालीगत दाह प्रत्येक अवयव प्रणालीवर परिणाम करते आणि पेशीय पातळीवर वृद्धत्व वाढवते.

आतड्यांचे आरोग्य आणि पचन समस्या

मोफत साखर तुमच्या आतड्यांमध्ये हानिकारक बॅक्टेरियांना पोसते, ज्यामुळे तुमच्या आतड्यातील मायक्रोबायोमचे (तुमच्या पचनसंस्थेत राहणाऱ्या अब्जावधी बॅक्टेरिया आणि इतर सूक्ष्मजीवांचा समुदाय) संतुलन बिघडते.

अस्वस्थ आतड्यांतील सूक्ष्मजीवांमुळे पोटफुगी, गॅस, बद्धकोष्ठता, अतिसार आणि आतड्यांतील पारगम्यता वाढते (गळती होणारी आतडी सिंड्रोम - अशी स्थिती जिथे आतड्यांतील अडथळा खराब होतो, ज्यामुळे विषारी पदार्थ आणि बॅक्टेरिया रक्तप्रवाहात प्रवेश करतात). या आतड्यांसंबंधी समस्या दाहक प्रतिक्रियांना कारणीभूत ठरतात ज्या पचनसंस्थेच्या पलीकडे जातात आणि यकृत, स्वादुपिंड आणि अगदी मेंदूच्या कार्यावर परिणाम करणाऱ्या बहु-अवयवांच्या जळजळीत योगदान देतात.

मूक धोका - तुमच्या रक्त चाचण्या सामान्य का दिसू शकतात?

साखरेशी संबंधित नुकसानाच्या सर्वात चिंताजनक पैलूंपैकी एक म्हणजे प्रयोगशाळेतील मार्कर बहुतेकदा वर्षानुवर्षे सामान्य मर्यादेत राहतात तर अंतर्गत नुकसान शांतपणे पुढे जाते.

रक्त चाचण्यांमध्ये यकृतातील एंजाइममध्ये असामान्यता दिसून येते (SGOT/SGPT — सीरम ग्लुटामिक-ऑक्सॅलोएसेटिक ट्रान्समिनेज आणि सीरम ग्लुटामिक-पायरुविक ट्रान्समिनेज, यकृत पेशींच्या नुकसानाचे मार्कर), यूरिक अॅसिड पातळी, उपवास रक्तातील साखर किंवा लिपिड प्रोफाइल, तेव्हा अवयवांचे लक्षणीय आणि कधीकधी अपरिवर्तनीय नुकसान आधीच झालेले असते. म्हणूनच तुम्ही निरोगी वाटत असतानाही नियमित प्रतिबंधात्मक तपासणी अत्यंत महत्त्वाची असते. हेल्थकेअर एनटी सिककेअर व्यापक साखर प्रोफाइल चाचणी (शुगरप्रो) देते जी ग्लुकोज चयापचय आणि इन्सुलिन प्रतिरोधनाच्या अनेक मार्करचे मूल्यांकन करते. योग्य चाचणीद्वारे लवकर ओळखणे कायमचे नुकसान होण्यापूर्वी वेळेवर जीवनशैलीत बदल करण्यास अनुमती देते. मधुमेहाची चाचणी कशी करावी याबद्दल आमच्या मार्गदर्शकामध्ये विविध मधुमेह तपासणी पद्धतींबद्दल जाणून घ्या.

पुण्यात साखरेशी संबंधित नुकसानाचे मूल्यांकन करण्यासाठी रक्त चाचण्या

नियमित प्रयोगशाळेतील चाचणी लक्षणे दिसण्यापूर्वी किंवा गंभीर होण्यापूर्वी साखरेशी संबंधित चयापचय समस्या ओळखण्यास मदत करते.

साखरेचा आरोग्यावर होणारा परिणाम तपासण्यासाठी आवश्यक चाचण्या

साखरेचे सेवन आणि चयापचय आरोग्याबद्दल काळजी असलेल्या प्रत्येकासाठी खालील रक्त चाचण्या करण्याची शिफारस केली जाते:

फास्टिंग ब्लड शुगर (FBS) रात्रीच्या उपवासानंतर ग्लुकोजची पातळी मोजते आणि मधुमेह आणि प्रीडायबिटीजसाठी ही प्राथमिक तपासणी चाचणी आहे. HbA1c (ग्लायकेटेड हिमोग्लोबिन) गेल्या तीन महिन्यांतील तुमची सरासरी रक्तातील साखरेची पातळी दर्शवते, ज्यामुळे ग्लुकोज नियंत्रणाचा दीर्घकालीन दृष्टिकोन मिळतो. मधुमेह व्यवस्थापनासाठी HbA1c चाचणी समजून घेणे आवश्यक आहे - HbA1c ची चाचणी कशी करावी याबद्दल आमचा तपशीलवार स्पष्टीकरण व्हिडिओ पहा. साखरेमुळे होणाऱ्या चरबी चयापचय समस्यांमुळे हृदय व रक्तवाहिन्यासंबंधी जोखीम मूल्यांकन करण्यासाठी लिपिड प्रोफाइल एकूण कोलेस्ट्रॉल, LDL (वाईट कोलेस्ट्रॉल), HDL (चांगले कोलेस्ट्रॉल) आणि ट्रायग्लिसराइड्स मोजते. SGOT, SGPT आणि GGT यासह यकृत कार्य चाचण्या (LFT) अतिरिक्त फ्रुक्टोज चयापचयमुळे होणारा फॅटी लिव्हर रोग शोधण्यास मदत करतात. रक्तातील साखर सामान्य दिसत असतानाही इन्सुलिन फास्टिंग लेव्हल इन्सुलिन प्रतिरोधनाचे मूल्यांकन करते, ज्यामुळे ते लवकर शोधण्यासाठी मौल्यवान बनते.

सर्वसमावेशक चयापचय मूल्यांकनासाठी, DIAPRO मधुमेह प्रोफाइल चाचणीमध्ये एकाच सोयीस्कर पॅकेजमध्ये ग्लुकोज चयापचय, लिपिड प्रोफाइल, मूत्रपिंडाचे कार्य आणि यकृत आरोग्याचे मूल्यांकन करणारे अनेक पॅरामीटर्स समाविष्ट आहेत. सर्व चाचण्या औंध, बाणेर, वाकड, हिंजवडी, बालेवाडी, पिंपळे सौदागर, कोथरूड, डेक्कन आणि आसपासच्या १० किमी त्रिज्येतील परिसरांसह संपूर्ण पुण्यात घरच्या घरी नमुना संकलनासह किंवा NABL-मान्यताप्राप्त भागीदार केंद्रांवर थेट वॉक-इन सुविधेद्वारे उपलब्ध आहेत.

साखरेचे नुकसान कमी करण्यासाठी तीन स्तंभ - व्यावहारिक मार्गदर्शक तत्त्वे

साखरेमुळे होणारे आरोग्य नुकसान उलट करण्यासाठी किंवा रोखण्यासाठी आहार, शारीरिक हालचाली आणि ताण व्यवस्थापनावर लक्ष केंद्रित करून पद्धतशीर दृष्टिकोन आवश्यक आहे.

मोफत साखरेचे सेवन कमी करा किंवा कमालीचे कमी करा

जागतिक आरोग्य संघटनेने शिफारस केली आहे की मोफत साखरेचा वाटा एकूण दैनंदिन कॅलरीजच्या ५% पेक्षा कमी असावा, जो दररोज २००० कॅलरीज वापरणाऱ्या व्यक्तीसाठी अंदाजे १०० कॅलरीज किंवा २५ ग्रॅम (६ चमचे) इतका असतो.

याचा अर्थ शीतपेये, पॅकेज्ड फळांचे रस, गोड पेये, बेकरी उत्पादने, फ्लेवर्ड दूध, साखरेसह जोडलेले नाश्ता धान्य आणि टेबल साखर, मध आणि गूळ यांसारखे स्पष्ट स्रोत वगळणे किंवा गंभीरपणे मर्यादित करणे. त्याऐवजी संपूर्ण फळे ज्यात नैसर्गिक साखर असते आणि शोषण कमी करणारे फायबर, भाज्या, संपूर्ण धान्य, पातळ प्रथिने, नट आणि बियाण्यांमधून निरोगी चरबी आणि दिवसभर पुरेसे पाणी सेवन यावर लक्ष केंद्रित करा. यशस्वी साखर कमी करण्यासाठी पोषण लेबल्स काळजीपूर्वक वाचणे आणि कोणत्याही स्वरूपात साखरेसह जोडलेले पदार्थ टाळणे (कॉर्न सिरप, माल्टोज, डेक्स्ट्रोज किंवा '-ose' ने समाप्त होणारे कोणतेही घटक यासारख्या संज्ञांसह) आवश्यक आहे.

नियमित मध्यम शारीरिक हालचालींमध्ये व्यस्त रहा

व्यायामामुळे तुमच्या शरीराला ग्लुकोजचा अधिक प्रभावीपणे वापर करण्यास मदत होते, इन्सुलिन संवेदनशीलता सुधारते आणि साखरेच्या चयापचयातून साठलेली अतिरिक्त चरबी जाळते.

आठवड्यातून किमान पाच दिवस किमान २०-३० मिनिटे मध्यम-तीव्रतेच्या शारीरिक हालचाली जसे की जलद चालणे, सायकलिंग, पोहणे किंवा नृत्य करणे यासाठी प्रयत्न करा. ज्या क्रियाकलापांमुळे तुम्हाला श्वास घेण्यास त्रास होतो आणि तुमचे हृदय गती वाढते ते सर्वात प्रभावी असतात. दैनंदिन हालचालींमध्ये थोडीशी वाढ देखील - जसे की लिफ्टऐवजी पायऱ्या चढणे, फोन कॉल दरम्यान चालणे किंवा घरगुती कामे सक्रियपणे करणे - चयापचय आरोग्य सुधारण्यास हातभार लावते. आठवड्यातून दोन ते तीन वेळा वजन किंवा शरीराच्या वजनाच्या व्यायामासह प्रतिकार प्रशिक्षण ग्लुकोज चयापचय आणि इन्सुलिन संवेदनशीलता सुधारते.

ताण व्यवस्थापन तंत्रे लागू करा

दीर्घकालीन ताणामुळे कॉर्टिसोल (तणावादरम्यान सोडला जाणारा हार्मोन जो रक्तातील साखरेची पातळी वाढवतो आणि चरबी साठवण्यास प्रोत्साहन देतो) वाढतो, ज्यामुळे रक्तातील साखरेचे नियंत्रण बिघडते आणि चरबी जमा होण्यास प्रोत्साहन मिळते, विशेषतः पोटाभोवती.

प्रभावी ताण व्यवस्थापनामध्ये रात्री ७-८ तासांची दर्जेदार झोप घेणे, दररोज १०-१५ मिनिटे ध्यान किंवा खोल श्वास घेण्याचे व्यायाम करणे, तुम्हाला आवडणाऱ्या छंद आणि क्रियाकलापांमध्ये सहभागी होणे, कुटुंब आणि मित्रांसोबत सामाजिक संबंध राखणे आणि तुमच्या वैयक्तिक किंवा व्यावसायिक जीवनात दीर्घकालीन ताणाचे स्रोत ओळखणे आणि त्यांचे निराकरण करणे यांचा समावेश आहे. दर्जेदार झोप विशेषतः महत्वाची आहे कारण झोपेचा अभाव थेट इन्सुलिन संवेदनशीलता बिघडवतो आणि साखरेची तल्लफ वाढवतो.

डॉक्टरांना कधी भेटावे - चेतावणीची चिन्हे आणि वैद्यकीय वैशिष्ट्ये

काही लक्षणे असे दर्शवतात की साखरेच्या सेवनाने आधीच चयापचय नुकसान झाले आहे ज्यासाठी वैद्यकीय मूल्यांकन आणि हस्तक्षेप आवश्यक आहे.

जर तुम्हाला तहान वाढली आणि वारंवार लघवी होत असेल (विशेषतः रात्री), सामान्य किंवा जास्त खाल्ल्यानंतरही अस्पष्ट वजन कमी होत असेल, सतत थकवा आणि दैनंदिन कामांवर परिणाम करणारी अशक्तपणा, वारंवार होणारे संक्रमण जे बरे होण्यास नेहमीपेक्षा जास्त वेळ घेतात, हात किंवा पाय सुन्न होणे किंवा मुंग्या येणे (पेरिफेरल न्यूरोपॅथी), अंधुक दृष्टी किंवा इतर दृष्टी बदल, हळूहळू बरे होणाऱ्या जखमा किंवा कट, किंवा मान किंवा काखेभोवती त्वचेचे काळे ठिपके (अ‍ॅकॅन्थोसिस निग्रिकन्स - इन्सुलिन प्रतिरोधनाशी संबंधित त्वचेची स्थिती) जाणवत असतील तर ताबडतोब डॉक्टरांचा सल्ला घ्या. साखर आणि चयापचय-संबंधित समस्यांसाठी, मधुमेह, इन्सुलिन प्रतिरोध आणि थायरॉईड समस्यांसाठी एंडोक्राइनोलॉजिस्ट (हार्मोनल आणि मेटाबॉलिक विकारांमधील तज्ञ), व्यापक मधुमेह काळजीसाठी मधुमेहतज्ज्ञ (मधुमेह व्यवस्थापनावर लक्ष केंद्रित करणारा तज्ञ), फॅटी लिव्हर रोग किंवा पचन लक्षणे असल्यास गॅस्ट्रोएन्टेरोलॉजिस्ट (पाचन तंत्र विकारांमधील तज्ञ), किंवा उच्च कोलेस्ट्रॉल, उच्च रक्तदाब किंवा हृदय व रक्तवाहिन्यासंबंधी लक्षणे असल्यास हृदयरोगतज्ज्ञ (हृदय आणि रक्तवाहिन्यांच्या विकारांमधील तज्ञ) यांचा सल्ला घ्या. पुण्यात, औंध, कोथरूड, डेक्कन आणि इतर मध्यवर्ती भागातील प्रमुख रुग्णालयांमध्ये हे तज्ञ उपलब्ध आहेत.

सतत विचारले जाणारे प्रश्न

नाही, चयापचय परिणामांच्या बाबतीत मध आणि गूळ हे पांढऱ्या साखरेचे आरोग्यदायी पर्याय नाहीत. हे तिन्ही प्रकार मुक्त साखरेचे आहेत ज्यात ग्लुकोज आणि फ्रुक्टोज सारख्याच प्रमाणात असतात. मध आणि गूळमध्ये खनिजे आणि अँटिऑक्सिडंट्सचे प्रमाण कमी असू शकते, परंतु त्यांच्या साखरेच्या नकारात्मक चयापचय प्रभावाच्या तुलनेत हे फायदे नगण्य आहेत. तुमचे शरीर मध, गूळ आणि पांढरी साखर मूलतः त्याच प्रकारे प्रक्रिया करते - ज्यामुळे रक्तातील साखरेची जलद वाढ, इन्सुलिन सोडणे आणि संभाव्य चरबी जमा होणे. सर्व प्रकारची मुक्त साखर कमीत कमी करणे हे महत्त्वाचे आहे, मग ते "नैसर्गिक" किंवा "प्रक्रिया केलेले" म्हणून समजले जात असले तरीही. जर तुम्हाला अधूनमधून गोड पदार्थ वापरायचे असतील, तर त्याचे प्रमाण प्रकारापेक्षा खूप जास्त महत्त्वाचे आहे आणि नैसर्गिक गोड पदार्थ देखील तुमच्या एकूण मोफत साखरेच्या सेवनाचा भाग म्हणून दररोज 25 ग्रॅम (6 चमचे) पेक्षा कमी मर्यादित असले पाहिजेत.
संपूर्ण फळे फ्री शुगर किंवा टेबल शुगर सारख्या चयापचय समस्या निर्माण करत नाहीत कारण फळांमध्ये नैसर्गिक साखर असते जी आहारातील फायबर, पाणी, जीवनसत्त्वे, खनिजे आणि फायटोन्यूट्रिएंट्सने भरलेली असते जी साखरेचे शोषण कमी करते आणि पौष्टिक फायदे प्रदान करते. जेव्हा तुम्ही सफरचंद किंवा संत्रा खाता तेव्हा फळांमधील फायबर तुमच्या रक्तप्रवाहात फ्रुक्टोज किती लवकर प्रवेश करते ते कमी करते, फ्री शुगरसह होणाऱ्या जलद ग्लुकोजच्या वाढीस प्रतिबंध करते. याव्यतिरिक्त, फळांमधील फायबर तृप्ति संप्रेरकांना उत्तेजित करते ज्यामुळे तुम्हाला पोट भरल्यासारखे वाटते, नैसर्गिकरित्या तुम्ही किती खाऊ शकता हे मर्यादित करते. तथापि, फळांचा रस - अगदी साखरेशिवाय १००% ताजा रस देखील - फ्री शुगरसारखेच वागतो कारण ज्यूसिंग प्रक्रिया नैसर्गिक साखरेचे एकाग्रता करताना बहुतेक फायबर काढून टाकते. म्हणूनच आरोग्यसेवा आणि पोषण तज्ञ फळांचा रस पिण्याऐवजी संपूर्ण फळे खाण्याची आणि अमर्यादित प्रमाणात सेवन करण्याऐवजी संतुलित आहाराचा भाग म्हणून दररोज दोन ते तीन सर्व्हिंग्जपर्यंत फळांचे सेवन मर्यादित ठेवण्याची शिफारस करतात.
साखरेशी संबंधित नुकसान पूर्ववत करण्याची वेळ सध्याच्या नुकसानाच्या प्रमाणात आणि तुम्ही आहार आणि जीवनशैलीतील बदल किती काटेकोरपणे अंमलात आणता यावर अवलंबून असते. काही सुधारणा तुलनेने लवकर दिसून येतात तर काहींना महिने किंवा वर्षे लागतात. साखरेचे सेवन कमी केल्यानंतर आणि शारीरिक हालचाली वाढवल्यानंतर, विशेषतः जर तुम्हाला अद्याप टाइप २ मधुमेह झाला नसेल तर, रक्तातील साखरेची पातळी अनेकदा काही दिवसांपासून ते आठवड्यांत सुधारते. आहारातील सातत्यपूर्ण बदल आणि नियमित व्यायामाच्या चार ते सहा आठवड्यांत इन्सुलिन संवेदनशीलता सुधारण्यास सुरुवात होते. साखर कमी केल्याने वजन कमी होणे साधारणपणे आठवड्यातून ०.५ ते १ किलो या प्रमाणात हळूहळू होते जेव्हा एकूण कॅलरी कमी करणे आणि वाढलेली क्रियाकलाप एकत्रित केली जाते. नॉन-अल्कोहोलिक फॅटी लिव्हर रोगामुळे यकृतातील चरबी मुक्त साखर काढून टाकल्यानंतर आणि नियमित व्यायाम केल्यानंतर तीन ते सहा महिन्यांत लक्षणीयरीत्या कमी होऊ शकते. तथापि, स्थापित टाइप २ मधुमेह, गंभीर हृदय व रक्तवाहिन्यासंबंधी रोग किंवा लक्षणीय मज्जातंतूंचे नुकसान यासारख्या प्रगत गुंतागुंत पूर्णपणे उलट करणे पूर्णपणे शक्य नाही, जरी योग्य व्यवस्थापनाने प्रगती मंदावली किंवा थांबवता येते. म्हणूनच लवकर हस्तक्षेप करणे महत्वाचे आहे - जितक्या लवकर तुम्ही साखरेचे सेवन कमी कराल आणि निरोगी सवयी स्वीकाराल तितके तुमचे शरीर चयापचय नुकसानातून पूर्णपणे बरे होऊ शकेल.
सर्वसमावेशक चयापचय आरोग्य मूल्यांकनात अनेक प्रमुख रक्त चाचण्यांचा समावेश असावा ज्या साखरेचा तुमच्या शरीरावर कसा परिणाम होतो याचे विविध पैलूंचे मूल्यांकन करतात. उपवास रक्तातील साखर (FBS) रात्रभर उपवास केल्यानंतर तुमची ग्लुकोज पातळी मोजते आणि मधुमेह किंवा प्रीडायबिटीज ओळखते. HbA1c चाचणी गेल्या तीन महिन्यांतील तुमचे सरासरी रक्तातील साखर नियंत्रण दर्शवते आणि दीर्घकालीन ग्लुकोज चयापचय देखरेखीसाठी सुवर्ण मानक आहे. उपवास इन्सुलिन पातळी रक्तातील साखर असामान्य होण्यापूर्वीच इन्सुलिन प्रतिरोधकता शोधते, ज्यामुळे ते लवकर हस्तक्षेपासाठी मौल्यवान बनते. साखरेमुळे होणाऱ्या चरबी चयापचय समस्यांमुळे हृदय व रक्तवाहिन्यासंबंधी जोखीम मूल्यांकन करण्यासाठी लिपिड प्रोफाइल एकूण कोलेस्ट्रॉल, LDL कोलेस्ट्रॉल, HDL कोलेस्ट्रॉल आणि ट्रायग्लिसराइड्स मोजते. SGOT, SGPT आणि GGT यासह यकृत कार्य चाचण्या (LFT) फ्रुक्टोज चयापचयमुळे होणारा फॅटी यकृत रोग ओळखतात. उच्च साखरेचे सेवन आणि चयापचय सिंड्रोमसह युरिक ऍसिडची पातळी अनेकदा वाढते. पुण्यातील रहिवाशांसाठी, हेल्थकेअर एनटी सिककेअर औंध, बाणेर, वाकड, हिंजवडी, कोथरूड, डेक्कन आणि आसपासच्या भागात उपलब्ध असलेल्या होम कलेक्शनसह रक्तातील साखर चाचणीसह व्यापक चाचणी पॅकेजेस ऑफर करते, ज्यामुळे निदान केंद्राला भेट न देता नियमितपणे तुमच्या चयापचय आरोग्याचे निरीक्षण करणे सोयीस्कर होते.
साखरेची लालसा ही शक्तिशाली न्यूरोलॉजिकल आणि बायोकेमिकल यंत्रणांमुळे चालते ज्यामुळे साखरेचे सेवन फायदेशीर वाटते आणि त्याचा प्रतिकार करणे कठीण होते. जेव्हा तुम्ही साखर खाता तेव्हा तुमचा मेंदू रिवॉर्ड सेंटर्समध्ये डोपामाइन सोडतो, ज्यामुळे व्यसनाधीन पदार्थांच्या परिणामांप्रमाणेच आनंद आणि समाधानाची भावना निर्माण होते. वारंवार साखरेचे सेवन केल्याने, तुमचा मेंदू सहनशीलता विकसित करतो, म्हणजेच तुम्हाला समान आनंददायी डोपामाइन प्रतिसाद मिळविण्यासाठी हळूहळू जास्त प्रमाणात साखरेची आवश्यकता असते - हा साखरेच्या व्यसनाचा न्यूरोलॉजिकल आधार आहे. याव्यतिरिक्त, रक्तातील साखरेच्या जलद वाढीनंतर क्रॅशमुळे भूक आणि लालसेचे चक्र तयार होते जे तुम्हाला उर्जेची पातळी पुनर्संचयित करण्यासाठी अधिक साखर शोधण्यास प्रवृत्त करते. साखर भूक आणि तृप्ततेचे नियमन करणाऱ्या हार्मोन्सवर देखील परिणाम करते, ज्यामुळे सामान्य भूक नियंत्रण यंत्रणा विस्कळीत होतात. साखरेच्या लालसेचे उल्लंघन करण्यासाठी अचानक काढून टाकण्याऐवजी हळूहळू कमी करणे आवश्यक आहे, म्हणूनच आमच्या लेखात चर्चा केल्याप्रमाणे 30 दिवसांचे कडक साखर-मुक्त आव्हाने अनेकदा अपयशी ठरतात. त्याऐवजी, रक्तातील साखर स्थिर करणारे पुरेसे प्रथिने आणि निरोगी चरबी असलेले संतुलित जेवण खाण्यावर लक्ष केंद्रित करा, दिवसभर योग्यरित्या हायड्रेटेड राहा, पुरेशी झोप घ्या ज्यामुळे तृष्णा कमी होते, विश्रांती तंत्रांद्वारे ताण व्यवस्थापित करा आणि अधूनमधून लहान पदार्थांना परवानगी द्या जेणेकरून जास्त प्रमाणात खाण्यास कारणीभूत असलेल्या वंचिततेच्या भावना टाळता येतील.
कृत्रिम स्वीटनर्स आणि अ‍ॅस्पार्टम, सुक्रॅलोज, सॅकरिन आणि स्टीव्हिया सारखे पौष्टिक नसलेले स्वीटनर्स हे मिश्र संशोधन निष्कर्षांसह एक वादग्रस्त विषय आहेत. जरी या स्वीटनर्समध्ये शून्य किंवा किमान कॅलरीज असतात आणि ते थेट रक्तातील साखरेची पातळी वाढवत नाहीत, ज्यामुळे ते साखरेचे आकर्षक पर्याय बनतात, तरी नवीन संशोधन असे सूचित करते की त्यांचे इतर चयापचय परिणाम असू शकतात. काही अभ्यास असे दर्शवितात की कृत्रिम स्वीटनर्स आतड्यांतील बॅक्टेरियाच्या रचनेत अशा प्रकारे बदल करू शकतात ज्यामुळे चयापचयवर नकारात्मक परिणाम होतो, गोडपणा कमी होण्यास मदत होण्याऐवजी ते टिकवून ठेवू शकतात किंवा वाढवू शकतात आणि गोडपणाच्या आधारावर कॅलरी सेवन नियंत्रित करण्याच्या शरीराच्या नैसर्गिक क्षमतेमध्ये व्यत्यय आणू शकतात. याव्यतिरिक्त, दशकांपासून नियमितपणे कृत्रिम स्वीटनर्सचे सेवन करण्याचे दीर्घकालीन आरोग्य परिणाम अद्याप पूर्णपणे समजलेले नाहीत कारण बहुतेक सुरक्षितता अभ्यास तुलनेने अल्पकालीन आहेत. हेल्थकेअर एनटी सिककेअरमधील आरोग्यसेवा व्यावसायिकांमध्ये एकमत आहे की कृत्रिम स्वीटनर्सचा अधूनमधून वापर लोकांना साखरेपासून दूर जाण्यास मदत करू शकतो, परंतु अंतिम ध्येय म्हणजे एका स्वीटनरला दुसऱ्या स्वीटनरऐवजी गोड चवीची एकूण पसंती कमी करणे. सर्वात आरोग्यदायी दीर्घकालीन दृष्टिकोन म्हणजे तुमच्या टाळूला कमी किंवा कमी गोडवा असलेले पदार्थ आणि पेये आवडण्यास प्रशिक्षित करणे, ज्यासाठी सामान्यतः दोन ते तीन महिने सतत सराव करावा लागतो कारण तुमचे चव ग्रहणकर्ते त्यांच्या संवेदनशीलतेची पातळी जुळवून घेतात आणि रीसेट करतात.

अस्वीकरण: हा लेख साखरेच्या मानवी आरोग्यावर होणाऱ्या परिणामांबद्दल सामान्य आरोग्य माहिती आणि शैक्षणिक सामग्री प्रदान करतो. व्यावसायिक वैद्यकीय सल्ला, निदान किंवा उपचार बदलण्याचा हेतू नाही. साखरेबद्दल वैयक्तिक आरोग्य प्रतिक्रिया अनुवंशशास्त्र, विद्यमान आरोग्य स्थिती आणि इतर घटकांवर आधारित बदलतात. मधुमेह, चयापचय विकार, हृदय व रक्तवाहिन्यासंबंधी रोग किंवा इतर आरोग्य स्थिती असलेल्या कोणालाही आहारात महत्त्वपूर्ण बदल करण्यापूर्वी पात्र आरोग्यसेवा व्यावसायिकांचा सल्ला घ्यावा. जर तुम्हाला उच्च रक्तातील साखर, इन्सुलिन प्रतिरोध किंवा चयापचय बिघडण्याची लक्षणे आढळली तर त्वरित वैद्यकीय मूल्यांकन करा. नियमित आरोग्य तपासणी आणि रक्त चाचण्या चयापचय समस्या लवकर शोधण्यास मदत करतात जेव्हा त्या सर्वात उपचार करण्यायोग्य असतात. चाचणी उत्पादन पृष्ठांवर वापरल्या जाणाऱ्या प्रतिमा Google Gemini आणि Shopify Magic द्वारे AI-व्युत्पन्न केल्या जातात. आमचे संपूर्ण अस्वीकरण धोरण वाचा . © healthcare nt sickcare आणि healthcarntsickcare.com, २०१७–सध्याचे.

ब्लॉगवर परत

एक टिप्पणी द्या

कृपया लक्षात ठेवा, टिप्पण्या प्रकाशित होण्यापूर्वी ते मंजूर करणे आवश्यक आहे.