The Hormones | Functions, Tests, and Ways to Improve Hormone Levels healthcare nt sickcare

हार्मोन्स म्हणजे काय? 22 संप्रेरकांची यादी

हार्मोन हा एक रासायनिक संदेशवाहक आहे जो अंतःस्रावी प्रणालीतील ग्रंथींद्वारे तयार केला जातो आणि लक्ष्य पेशी किंवा अवयवांकडे प्रवास करण्यासाठी रक्तप्रवाहात सोडला जातो. वाढ आणि विकास, चयापचय, पुनरुत्पादन आणि मूड यासह शरीरातील विविध शारीरिक प्रक्रियांचे नियमन करण्यात हार्मोन्स महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावतात. हार्मोन्स पृष्ठभागावर किंवा पेशींच्या आतल्या विशिष्ट रिसेप्टर रेणूंशी संवाद साधतात आणि प्रतिसाद ट्रिगर करतात आणि होमिओस्टॅसिस, शरीराचे अंतर्गत संतुलन राखतात. अंतःस्रावी प्रणालीमध्ये पिट्यूटरी, थायरॉईड, अधिवृक्क, स्वादुपिंड आणि पुनरुत्पादक ग्रंथींचा समावेश होतो. संप्रेरकांचे संश्लेषण करून वैद्यकीय उपचारांसाठी देखील वापरले जाऊ शकते, जसे की मधुमेहासाठी इंसुलिन किंवा थायरॉईड विकारांसाठी थायरॉईड संप्रेरक .

हार्मोन्स म्हणजे काय?

मानवी शरीरात अनेक भिन्न हार्मोन्स आहेत, प्रत्येकाचे विशिष्ट कार्य आणि भूमिका. येथे काही मुख्य हार्मोन्स आहेत:

  1. इन्सुलिन : पेशींद्वारे ग्लुकोजचे शोषण सुलभ करून रक्तातील साखरेची पातळी नियंत्रित करते.
  2. ग्लुकागन : ग्लायकोजेनचे ग्लुकोजमध्ये रूपांतर करून रक्तप्रवाहात सोडण्यासाठी यकृताला चालना देऊन रक्तातील साखरेची पातळी वाढवते.
  3. थायरॉक्सिन : पेशींमध्ये ऊर्जा वापराच्या दरावर परिणाम करून चयापचय आणि वाढ नियंत्रित करते.
  4. कोर्टिसोल : रक्तातील साखरेची पातळी वाढवून आणि रोगप्रतिकारक शक्ती दाबून ताण प्रतिसाद आणि चयापचय नियंत्रित करते.
  5. वृषणात तयार होणारे लैंगिक वैशिष्ट्यांचे वाढ करणारे संप्रेरक : पुरुष लैंगिक वैशिष्ट्ये आणि पुनरुत्पादक कार्याचा विकास नियंत्रित करते.
  6. एस्ट्रोजेन : स्त्री लैंगिक वैशिष्ट्यांचा विकास आणि पुनरुत्पादक कार्य नियंत्रित करते.
  7. प्रोजेस्टेरॉन : मासिक पाळीचे नियमन करते आणि गर्भधारणेसाठी गर्भाशयाला तयार करते.
  8. मेलाटोनिन : प्रकाशाच्या पातळीतील बदलांना प्रतिसाद देऊन झोपेचे आणि जागरणाचे नियमन करते.
  9. सेरोटोनिन : मूड, भूक आणि झोप नियंत्रित करते.
  10. ग्रोथ हार्मोन : वाढ आणि विकास नियंत्रित करते, विशेषत: बालपण आणि पौगंडावस्थेमध्ये.

मानवी शरीरातील अनेक हार्मोन्सची ही काही उदाहरणे आहेत. प्रत्येक संप्रेरक संपूर्ण आरोग्य आणि कल्याण राखण्यात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावते.

आपल्या शरीरातील हार्मोन्सची कार्ये काय आहेत?

हार्मोन्स आपल्या शरीरात अनेक महत्त्वपूर्ण कार्ये करतात, त्यापैकी काही आहेत:

  1. वाढ आणि विकासाचे नियमन करणे : वाढ संप्रेरक, थायरॉईड संप्रेरक आणि लैंगिक संप्रेरक यांसारखे संप्रेरक बालपण आणि पौगंडावस्थेतील वाढ आणि विकासाचे नियमन करण्यासाठी आवश्यक भूमिका बजावतात.
  2. होमिओस्टॅसिस राखणे : इन्सुलिन आणि ग्लुकागन सारखे संप्रेरक रक्तातील साखरेचे प्रमाण नियंत्रित करतात, तर अल्डोस्टेरॉन सारखे संप्रेरक शरीरातील द्रव आणि इलेक्ट्रोलाइट संतुलन नियंत्रित करतात, होमिओस्टॅसिस राखण्यास मदत करतात.
  3. चयापचय नियमन : थायरॉईड संप्रेरक आणि कोर्टिसोल सारखे संप्रेरक चयापचय नियंत्रित करतात, ज्या दराने शरीर अन्नाचे उर्जेमध्ये रूपांतर करते.
  4. पुनरुत्पादन आणि लैंगिक कार्याचे नियमन : टेस्टोस्टेरॉन, इस्ट्रोजेन आणि प्रोजेस्टेरॉन यांसारखे हार्मोन्स पुनरुत्पादक अवयवांच्या विकासाचे, लैंगिक वैशिष्ट्यांचे आणि मासिक पाळीचे नियमन करतात.
  5. तणावाच्या प्रतिसादाचे नियमन करणे : कॉर्टिसॉल आणि एड्रेनालाईन यांसारखे हार्मोन्स शरीराच्या तणावाच्या प्रतिक्रियेमध्ये गुंतलेले असतात, ज्यात "लढा किंवा उड्डाण" प्रतिसाद समाविष्ट असतो.
  6. मनःस्थिती आणि वर्तनाचे नियमन : सेरोटोनिन आणि डोपामाइन सारखे संप्रेरक मूड, वर्तन आणि भावनिक प्रतिसाद नियंत्रित करतात.
  7. रोगप्रतिकारक कार्याचे नियमन करणे : कॉर्टिसॉल आणि एड्रेनालाईन यांसारखे संप्रेरक रोगप्रतिकारक शक्तीचे नियमन करण्यात आणि जळजळ दाबण्यात भूमिका बजावतात.

एकूणच, शरीराचे अंतर्गत संतुलन राखण्यात आणि विविध शारीरिक प्रक्रियांचे नियमन करण्यात हार्मोन्स महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावतात. संप्रेरक पातळीतील कोणत्याही व्यत्ययामुळे विविध आरोग्य समस्या उद्भवू शकतात, जसे की मधुमेह, थायरॉईड विकार आणि प्रजनन विकार.

आपल्या शरीरातील हार्मोन्सची पातळी का महत्त्वाची आहे?

आपल्या शरीरातील हार्मोन्सचे स्तर महत्त्वाचे आहेत कारण ते विविध शारीरिक प्रक्रियांचे नियमन करतात आणि शरीराचे अंतर्गत संतुलन राखण्यास मदत करतात. हार्मोन्स चयापचय, वाढ आणि विकास, पुनरुत्पादन, मूड, तणाव प्रतिसाद आणि रोगप्रतिकारक कार्याचे नियमन करण्यात गुंतलेले असतात. संप्रेरक पातळीतील कोणत्याही व्यत्ययामुळे विविध आरोग्य समस्या उद्भवू शकतात, जसे की मधुमेह, थायरॉईड विकार आणि प्रजनन विकार.

उदाहरणार्थ, शरीरातील इन्सुलिनची पातळी कमी असल्यास, त्यामुळे रक्तातील साखरेचे प्रमाण वाढू शकते आणि मधुमेह होऊ शकतो. त्याचप्रमाणे, थायरॉईड संप्रेरकांच्या कमी पातळीमुळे हायपोथायरॉईडीझम होऊ शकतो, ज्यामुळे थकवा, वजन वाढणे आणि इतर लक्षणे होऊ शकतात. हार्मोनल असंतुलन प्रजनन कार्यावर देखील परिणाम करू शकते, ज्यामुळे वंध्यत्व, मासिक पाळीची अनियमितता आणि इतर समस्या उद्भवू शकतात.

संपूर्ण आरोग्य आणि कल्याणासाठी इष्टतम संप्रेरक पातळी राखणे महत्वाचे आहे. वय, ताणतणाव, आहार, व्यायाम आणि औषधोपचार यासारख्या विविध घटकांमुळे हार्मोन्सची पातळी प्रभावित होऊ शकते. रक्ताच्या चाचण्यांद्वारे संप्रेरक पातळी मोजली जाऊ शकते आणि असंतुलन आढळल्यास, हार्मोन रिप्लेसमेंट थेरपीसारख्या उपचार पर्यायांची शिफारस केली जाऊ शकते. संतुलित आहार , नियमित व्यायाम, तणाव व्यवस्थापन आणि नियमित वैद्यकीय तपासणी यासह निरोगी जीवनशैली राखणे आवश्यक आहे , इष्टतम संप्रेरक पातळी आणि संपूर्ण आरोग्य राखण्यासाठी.

हार्मोन्स आणि एंडोक्राइन सिस्टम

अंतःस्रावी प्रणालीतील ग्रंथींद्वारे हार्मोन्स तयार केले जातात आणि लक्ष्य पेशी किंवा अवयवांकडे जाण्यासाठी रक्तप्रवाहात सोडले जातात. अंतःस्रावी प्रणाली हे ग्रंथींचे एक जटिल नेटवर्क आहे जे हार्मोन्स तयार करते आणि स्राव करते, शरीरातील विविध शारीरिक प्रक्रियांचे नियमन करण्यास मदत करते.

अंतःस्रावी प्रणालीमध्ये पिट्यूटरी ग्रंथी, थायरॉईड ग्रंथी, पॅराथायरॉईड ग्रंथी, अधिवृक्क ग्रंथी, स्वादुपिंड आणि पुनरुत्पादक ग्रंथी (अंडाशय आणि वृषण) यासारख्या अनेक ग्रंथींचा समावेश होतो. या ग्रंथी हार्मोन्स स्राव करतात जे चयापचय, वाढ आणि विकास, ताण प्रतिसाद, रक्तदाब, द्रव आणि इलेक्ट्रोलाइट संतुलन आणि पुनरुत्पादक कार्य नियंत्रित करतात.

हायपोथालेमस, मेंदूतील एक लहान क्षेत्र, पिट्यूटरी ग्रंथीमधून हार्मोन्स सोडण्यावर नियंत्रण ठेवते, ज्यामुळे, इतर अंतःस्रावी ग्रंथींमधून हार्मोन्स सोडण्याचे नियमन होते. या प्रक्रियेला हायपोथालेमिक-पिट्यूटरी अक्ष म्हणतात, आणि ती होमिओस्टॅसिस, शरीराचे अंतर्गत संतुलन राखण्यात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावते.

अंतःस्रावी प्रणाली शरीरातील विविध शारीरिक प्रक्रियांचे नियमन आणि समन्वय साधण्यासाठी मज्जासंस्थेसोबत काम करते. संप्रेरक प्रतिक्रिया ट्रिगर करण्यासाठी पृष्ठभागावर किंवा पेशींच्या आतल्या विशिष्ट रिसेप्टर रेणूंशी संवाद साधतात, जे इष्टतम संप्रेरक पातळी आणि एकूण आरोग्य राखण्यास मदत करतात.

वय, तणाव, आजार, औषधोपचार किंवा अनुवांशिक घटक यासारख्या विविध कारणांमुळे हार्मोनल असंतुलन होऊ शकते. अशा असंतुलनामुळे मधुमेह, थायरॉईड विकार आणि प्रजनन विकारांसह अनेक आरोग्य समस्या उद्भवू शकतात. संप्रेरक असंतुलनासाठी उपचार पर्यायांमध्ये जीवनशैलीतील बदल, औषधोपचार, हार्मोन रिप्लेसमेंट थेरपी किंवा शस्त्रक्रिया यांचा समावेश असू शकतो, हे मूळ कारण आणि स्थितीच्या तीव्रतेवर अवलंबून असते.

22 संप्रेरकांची यादी

मानवी शरीरात असंख्य संप्रेरके असतात आणि त्या प्रत्येकाची विशिष्ट कार्ये आणि भूमिका असते. येथे काही सर्वात महत्वाच्या संप्रेरकांची यादी आहे:

  1. इन्सुलिन : पेशींद्वारे ग्लुकोजचे शोषण सुलभ करून रक्तातील साखरेची पातळी नियंत्रित करते.
  2. ग्लुकागन : ग्लायकोजेनचे ग्लुकोजमध्ये रूपांतर करून रक्तप्रवाहात सोडण्यासाठी यकृताला चालना देऊन रक्तातील साखरेची पातळी वाढवते.
  3. थायरॉक्सिन : पेशींमध्ये ऊर्जा वापराच्या दरावर परिणाम करून चयापचय आणि वाढ नियंत्रित करते.
  4. कोर्टिसोल : रक्तातील साखरेची पातळी वाढवून आणि रोगप्रतिकारक शक्ती दाबून ताण प्रतिसाद आणि चयापचय नियंत्रित करते.
  5. वृषणात तयार होणारे लैंगिक वैशिष्ट्यांचे वाढ करणारे संप्रेरक : पुरुष लैंगिक वैशिष्ट्ये आणि पुनरुत्पादक कार्याचा विकास नियंत्रित करते.
  6. एस्ट्रोजेन : स्त्री लैंगिक वैशिष्ट्यांचा विकास आणि पुनरुत्पादक कार्य नियंत्रित करते.
  7. प्रोजेस्टेरॉन : मासिक पाळीचे नियमन करते आणि गर्भधारणेसाठी गर्भाशयाला तयार करते.
  8. मेलाटोनिन : प्रकाशाच्या पातळीतील बदलांना प्रतिसाद देऊन झोपेचे आणि जागरणाचे नियमन करते.
  9. सेरोटोनिन : मूड, भूक आणि झोप नियंत्रित करते.
  10. ग्रोथ हार्मोन : वाढ आणि विकास नियंत्रित करते, विशेषत: बालपण आणि पौगंडावस्थेमध्ये.
  11. एड्रेनालाईन (एपिनेफ्रिन) : तणावासाठी "लढा किंवा उड्डाण" प्रतिसाद ट्रिगर करते.
  12. Noradrenaline (Norepinephrine) : तणावाच्या प्रतिसादात रक्तदाब आणि हृदय गती नियंत्रित करते.
  13. ऑक्सिटोसिन : प्रसूतीदरम्यान आणि स्तनपानादरम्यान गर्भाशयाच्या आकुंचनाला उत्तेजित करते आणि सामाजिक बंधन आणि विश्वासातही भूमिका बजावते.
  14. व्हॅसोप्रेसिन (अँटीड्युरेटिक संप्रेरक - एडीएच) : मूत्रपिंडांद्वारे पुन्हा शोषलेल्या पाण्याचे प्रमाण नियंत्रित करून शरीरातील पाण्याचे संतुलन नियंत्रित करते.
  15. पॅराथायरॉइड संप्रेरक : रक्त आणि हाडांमध्ये कॅल्शियम आणि फॉस्फरसची पातळी नियंत्रित करते.
  16. कॅल्सीटोनिन : हाडांमध्ये कॅल्शियम जमा होण्यास प्रोत्साहन देऊन रक्तातील कॅल्शियमची पातळी कमी करते.
  17. लेप्टिन : भूक आणि चयापचय नियंत्रित करते तृप्ततेचे संकेत देऊन आणि ऊर्जा खर्चाला प्रोत्साहन देते.
  18. घ्रेलिन : भूक आणि चयापचय नियंत्रित करते भूक सूचित करते आणि ऊर्जा संचयनास प्रोत्साहन देते.
  19. एरिथ्रोपोएटिन (EPO) : अस्थिमज्जामध्ये लाल रक्तपेशींचे उत्पादन उत्तेजित करते.
  20. फॉलिकल-उत्तेजक संप्रेरक (FSH) : डिम्बग्रंथि follicles आणि शुक्राणूंच्या उत्पादनाची वाढ आणि परिपक्वता उत्तेजित करते.
  21. ल्युटेनिझिंग हार्मोन (एलएच) : ओव्हुलेशनला चालना देते आणि वृषणात टेस्टोस्टेरॉनचे उत्पादन उत्तेजित करते.
  22. प्रोलॅक्टिन : स्तनपान देणाऱ्या मादींमध्ये दूध उत्पादनास उत्तेजन देते.

ही एक संपूर्ण यादी नाही, परंतु मानवी शरीरातील काही सर्वात महत्वाच्या संप्रेरकांचा यात समावेश आहे.

हार्मोन्सची चाचणी कशी करावी?

इस्ट्रोजेन, टेस्टोस्टेरॉन, कोर्टिसोल आणि थायरॉईड संप्रेरके यांसारखी हार्मोन्स शारीरिक कार्ये नियंत्रित करण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावतात. तुमच्या संप्रेरकाच्या पातळीची चाचणी केल्याने तुमच्या आरोग्याबद्दल महत्त्वाच्या अंतर्दृष्टी मिळतात आणि कोणतेही असंतुलन शोधता येते.

हार्मोन्सची चाचणी का?

संप्रेरक चाचणी घेण्याच्या काही मुख्य कारणांमध्ये हे समाविष्ट आहे:

  • प्रजनन क्षमता किंवा मासिक पाळीच्या समस्यांचे मूल्यांकन करणे
  • हायपोथायरॉईडीझम किंवा PCOS सारख्या परिस्थितींचे निदान करणे
  • रजोनिवृत्तीचे निरीक्षण करणे
  • टेस्टोस्टेरॉन आणि इस्ट्रोजेनची स्थिती तपासत आहे
  • थकवा, मूड बदल, कामवासना कमी होण्याच्या कारणांचे मूल्यांकन करणे
  • हाडांची घनता किंवा चयापचय समस्या ओळखणे

चाचणी हार्मोन बेसलाइन स्थापित करते आणि योग्य उपचारांचे मार्गदर्शन करण्यास मदत करते.

चाचणी कधी घ्यावी?

तुमच्याकडे असल्यास तुमच्या डॉक्टरांशी चाचणीबद्दल चर्चा करा:

  • थकवा, वजन वाढणे/तोटा, मूड बदलणे
  • मासिक पाळीची अनियमितता, वंध्यत्व
  • केस गळणे, त्वचा/नखे बदलणे
  • खराब झोप, कमी कामवासना, गरम चमकणे
  • स्नायू गळणे, हाडे फ्रॅक्चर

उपचारांच्या परिणामकारकतेवर लक्ष ठेवण्यासाठी नियमित चाचणीचा पाठपुरावा करा. इष्टतम वेळ हार्मोननुसार बदलते.

परिणामांचा अर्थ लावणे

वय आणि लिंग यासारख्या घटकांवर आधारित सामान्य संदर्भ श्रेणींशी परिणामांची तुलना करा. अपेक्षित सीमारेषेबाहेरील पातळी संभाव्य आरोग्य समस्या दर्शवतात ज्याचे मूल्यांकन आवश्यक आहे.

संप्रेरक पातळीचे परीक्षण केल्याने तुम्हाला जास्त नुकसान होण्याआधी असंतुलन दूर करण्याचे सामर्थ्य मिळते. कोणत्या हार्मोन्सची चाचणी घ्यायची आणि तुमच्या परिणामांचा अर्थ लावण्यासाठी तुमच्या आरोग्य सेवा प्रदात्याचा सल्ला घ्या.

हार्मोन्स चाचणी का महत्त्वाची आहे?

संप्रेरक चाचण्या अनेक कारणांसाठी महत्त्वाच्या आहेत. शरीरातील विविध शारीरिक प्रक्रियांचे नियमन करण्यात हार्मोन्स महत्त्वाची भूमिका बजावतात आणि हार्मोन्सच्या पातळीतील असंतुलनामुळे अनेक आरोग्य समस्या उद्भवू शकतात. संप्रेरक चाचण्या हार्मोनल असंतुलन ओळखण्यात मदत करू शकतात, ज्यावर नंतर या आरोग्य समस्या टाळण्यासाठी किंवा त्यांचे व्यवस्थापन करण्यासाठी योग्य उपचार केले जाऊ शकतात.

हार्मोन चाचण्या महत्त्वाच्या का आहेत याची काही कारणे येथे आहेत:

  1. आरोग्य स्थितीचे निदान : हार्मोनल असंतुलनामुळे उद्भवणाऱ्या विविध आरोग्य स्थितींचे निदान करण्यासाठी हार्मोन चाचण्यांचा वापर केला जाऊ शकतो. उदाहरणार्थ, थायरॉईड संप्रेरक चाचण्या थायरॉईड विकारांचे निदान करण्यात मदत करू शकतात, तर इन्सुलिन चाचण्या मधुमेहाचे निदान करू शकतात.
  2. मॉनिटरिंग हार्मोन थेरपी : हार्मोन रिप्लेसमेंट थेरपी (एचआरटी) सहसा हार्मोनल असंतुलनावर उपचार करण्यासाठी वापरली जाते. एचआरटीच्या परिणामकारकतेचे परीक्षण करण्यासाठी आणि आवश्यकतेनुसार उपचार समायोजित करण्यासाठी हार्मोन चाचण्यांचा वापर केला जाऊ शकतो.
  3. प्रजननक्षमतेचे मूल्यमापन : हार्मोन चाचण्या स्त्री आणि पुरुष दोघांमधील प्रजनन क्षमतेचे मूल्यांकन करण्यात मदत करू शकतात. उदाहरणार्थ, FSH आणि LH चाचण्या स्त्रियांमध्ये डिम्बग्रंथि कार्याचे मूल्यांकन करण्यात मदत करू शकतात, तर टेस्टोस्टेरॉन चाचण्या पुरुषांमधील शुक्राणूंच्या उत्पादनाचे मूल्यांकन करू शकतात.
  4. वाढ आणि विकासाचे निरीक्षण करणे : संप्रेरक चाचण्यांचा उपयोग मुलांमधील वाढ आणि विकासावर लक्ष ठेवण्यासाठी केला जाऊ शकतो. ग्रोथ हार्मोन चाचण्या ग्रोथ हार्मोनच्या कमतरतेचे निदान करण्यात मदत करू शकतात, तर थायरॉईड संप्रेरक चाचण्या थायरॉईड कार्याचे मूल्यांकन करू शकतात आणि मुलाची वाढ आणि विकास सामान्यपणे होत आहे याची खात्री करू शकतात.
  5. रजोनिवृत्ती व्यवस्थापन: रजोनिवृत्तीतून जात असलेल्या स्त्रियांमध्ये हार्मोनच्या पातळीचे परीक्षण करण्यासाठी हार्मोन चाचण्यांचा वापर केला जाऊ शकतो. या चाचण्या हार्मोन थेरपीच्या गरजेचे मूल्यांकन करण्यात आणि उपचारांच्या परिणामकारकतेचे परीक्षण करण्यात मदत करू शकतात.

एकूणच, हार्मोनल असंतुलनाशी संबंधित विविध आरोग्य स्थितींचे निदान आणि व्यवस्थापन करण्यासाठी हार्मोन चाचण्या हे एक आवश्यक साधन आहे. ते हे सुनिश्चित करण्यात मदत करतात की हार्मोनची पातळी इष्टतम श्रेणीमध्ये राखली जाते, चांगले आरोग्य आणि कल्याण वाढवते.

संप्रेरक पातळीसाठी चाचणी कधी करावी?

एखाद्याला संप्रेरक पातळीची चाचणी घेण्याची अनेक कारणे असू शकतात. चाचणी घेण्याचा विचार करण्यासाठी येथे काही सामान्य कारणे आहेत:

  1. हार्मोनल असंतुलनाची लक्षणे : जर तुम्हाला हार्मोनल असंतुलनाची लक्षणे आढळत असतील, जसे की अनियमित मासिक पाळी, वजन वाढणे, केस गळणे किंवा मूड बदलणे, हार्मोनची पातळी हे मूळ कारण आहे की नाही हे निर्धारित करण्यासाठी चाचणी घेणे उपयुक्त ठरू शकते.
  2. प्रजनन विषयक चिंता : जर तुम्हाला गर्भधारणा होण्यात अडचण येत असेल, तर संप्रेरक चाचणी तुमच्या प्रजननक्षमतेवर परिणाम करणारे कोणतेही अंतर्निहित हार्मोनल असंतुलन ओळखण्यात मदत करू शकते.
  3. रजोनिवृत्ती : जर तुम्ही रजोनिवृत्तीच्या जवळ येत असलेली किंवा जात असलेली स्त्री असाल, तर संप्रेरक चाचणी संप्रेरक पातळीचे मूल्यांकन करण्यात आणि हार्मोन थेरपी आवश्यक आहे का हे निर्धारित करण्यात मदत करू शकते.
  4. थायरॉईड विकार : जर तुम्हाला थायरॉईड विकाराची लक्षणे जाणवत असतील, जसे की थकवा, वजन वाढणे किंवा सर्दीची संवेदनशीलता, संप्रेरक चाचणी स्थितीचे निदान करण्यात आणि योग्य उपचार निर्धारित करण्यात मदत करू शकते.
  5. मधुमेह : जर तुम्हाला मधुमेहाचा कौटुंबिक इतिहास असेल किंवा तहान वाढणे, वारंवार लघवी होणे किंवा अंधुक दिसणे यासारखी मधुमेहाची लक्षणे जाणवत असतील, तर संप्रेरक चाचणी या स्थितीचे निदान करण्यात आणि उपचारांचे मार्गदर्शन करण्यात मदत करू शकते.
  6. मॉनिटरिंग हार्मोन रिप्लेसमेंट थेरपी : जर तुम्ही हार्मोन रिप्लेसमेंट थेरपी घेत असाल , तर हार्मोन टेस्टिंग हार्मोनच्या पातळीचे निरीक्षण करण्यात आणि उपचार प्रभावी असल्याचे सुनिश्चित करण्यात मदत करू शकते.

हे लक्षात घेणे महत्त्वाचे आहे की हार्मोन चाचणी नेहमीच आवश्यक किंवा योग्य नसते. तुमचा आरोग्य सेवा प्रदाता तुमच्या आरोग्यविषयक चिंता आणि वैद्यकीय इतिहासावर आधारित हार्मोन चाचणी तुमच्यासाठी योग्य आहे की नाही हे निर्धारित करण्यात मदत करू शकतो.

हेल्थकेअर एनटी सिककेअर लॅबोरेटरी हार्मोन लेव्हल टेस्ट होण्यासाठी कशी मदत करू शकते?

हेल्थकेअर नॉट सिककेअर प्रयोगशाळा ही एक वैद्यकीय चाचणी सुविधा आहे जी हार्मोनल असंतुलनाचे निदान आणि व्यवस्थापन करण्यात मदत करण्यासाठी संप्रेरक चाचण्यांची विस्तृत श्रेणी देते.

प्रारंभ करण्यासाठी, तुम्ही प्रयोगशाळेच्या वेबसाइटला भेट देऊ शकता आणि उपलब्ध हार्मोन चाचण्यांची सूची ब्राउझ करू शकता. ते ऑफर करत असलेल्या काही सामान्य संप्रेरक चाचण्यांमध्ये थायरॉईड संप्रेरक चाचण्या, टेस्टोस्टेरॉन चाचण्या, इस्ट्रोजेन चाचण्या, प्रोजेस्टेरॉन चाचण्या, कोर्टिसोल चाचण्या आणि इंसुलिन चाचण्या यांचा समावेश होतो.

एकदा तुम्ही तुम्हाला आवश्यक असलेली संप्रेरक चाचणी निवडल्यावर, तुम्ही चाचणी करण्यासाठी प्रयोगशाळेत भेटीची वेळ ठरवू शकता. चाचणी केल्या जात असलेल्या विशिष्ट संप्रेरकावर अवलंबून, तुम्हाला चाचणीपूर्वी काही औषधे उपवास किंवा टाळण्याची आवश्यकता असू शकते.

प्रयोगशाळा नंतर रक्त किंवा लघवीचा नमुना गोळा करेल , ज्याचे संप्रेरक पातळी मोजण्यासाठी विश्लेषण केले जाईल. चाचणीचे परिणाम तुमच्या आरोग्य सेवा प्रदात्याकडे पाठवले जातील, जो नंतर त्यांचा वापर कोणत्याही हार्मोनल असंतुलनाचे निदान आणि व्यवस्थापन करण्यासाठी करू शकेल.

एकंदरीत, हेल्थकेअर नॉट सिककेअर लॅबोरेटरी तुम्हाला हार्मोन लेव्हल टेस्ट वेळेवर आणि अचूक रीतीने करण्यात मदत करू शकते, तुम्हाला तुमच्या आरोग्यावर आणि आरोग्यावर नियंत्रण ठेवण्यासाठी आवश्यक असलेली माहिती प्रदान करते.

शरीरात हार्मोन्सची पातळी कशी सुधारायची?

शरीरातील संप्रेरक पातळी सुधारण्याचा सर्वोत्तम मार्ग प्रश्नातील विशिष्ट संप्रेरक आणि असंतुलनाच्या मूळ कारणावर अवलंबून असतो. तथापि, येथे काही सामान्य टिपा आहेत ज्या संप्रेरक पातळी सुधारण्यास मदत करू शकतात:

  1. संतुलित आहार घ्या : भरपूर फळे, भाज्या, संपूर्ण धान्य, पातळ प्रथिने आणि निरोगी चरबी यांचा समावेश असलेला संतुलित आहार घेतल्यास हार्मोन्सचे उत्पादन आणि संतुलन राखण्यास मदत होते.
  2. तणाव व्यवस्थापित करा : दीर्घकालीन तणाव संप्रेरक उत्पादनात व्यत्यय आणू शकतो आणि असंतुलन होऊ शकतो. ध्यान, योग किंवा दीर्घ श्वासोच्छ्वास यासारख्या तणाव व्यवस्थापन तंत्रांचा सराव केल्याने तणावाची पातळी कमी होण्यास आणि संप्रेरक संतुलन सुधारण्यास मदत होते.
  3. नियमित व्यायाम करा : नियमित व्यायामामुळे तणाव कमी करून, इन्सुलिनची संवेदनशीलता सुधारून आणि वजन कमी करून हार्मोन्सचे संतुलन सुधारण्यास मदत होते.
  4. पुरेशी झोप घ्या : संप्रेरक संतुलनासाठी पुरेशी झोप घेणे आवश्यक आहे, कारण झोपेदरम्यान अनेक हार्मोन्स तयार होतात आणि नियंत्रित होतात. रात्री 7-9 तास झोपेचे लक्ष्य ठेवा.
  5. अल्कोहोल आणि कॅफीन मर्यादित करा : जास्त प्रमाणात मद्य आणि कॅफीनचे सेवन हार्मोनचे उत्पादन आणि संतुलन व्यत्यय आणू शकते. हार्मोन्सच्या आरोग्यास प्रोत्साहन देण्यासाठी या पदार्थांचे सेवन मर्यादित करा.
  6. हार्मोन रिप्लेसमेंट थेरपीचा विचार करा : जर तुमच्याकडे हार्मोनची कमतरता असेल, तर हार्मोनची पातळी निरोगी श्रेणीत पुनर्संचयित करण्यासाठी हार्मोन रिप्लेसमेंट थेरपी आवश्यक असू शकते.

कोणत्याही संप्रेरक असंतुलनाचे मूळ कारण निश्चित करण्यासाठी आणि वैयक्तिक उपचार योजना विकसित करण्यासाठी आरोग्य सेवा प्रदात्यासोबत काम करणे महत्त्वाचे आहे. ते तुम्हाला सर्वोत्तम जीवनशैलीतील बदल आणि संप्रेरक संतुलनास समर्थन देण्यासाठी पूरक किंवा औषधे निर्धारित करण्यात देखील मदत करू शकतात.

गर्भधारणेदरम्यान हार्मोन्समध्ये बदल

गर्भधारणेदरम्यान, स्त्रीच्या शरीरात हार्मोन्सच्या पातळीतील बदलांसह असंख्य बदल होतात. गर्भधारणेदरम्यान होणारे काही हार्मोनल बदल येथे आहेत:

  1. ह्युमन कोरिओनिक गोनाडोट्रॉपिन (hCG) : hCG हा एक संप्रेरक आहे जो गर्भाशयात फलित अंड्याचे रोपण झाल्यानंतर प्लेसेंटाद्वारे तयार होतो. हे गर्भधारणेच्या चाचण्यांद्वारे आढळलेले हार्मोन आहे आणि गर्भधारणेच्या पहिल्या काही आठवड्यांमध्ये त्याची पातळी वेगाने वाढते.
  2. इस्ट्रोजेन आणि प्रोजेस्टेरॉन : इस्ट्रोजेन आणि प्रोजेस्टेरॉन हे अंडाशयातून तयार होणारे हार्मोन्स आहेत जे गर्भधारणेसाठी गर्भाशयाला तयार करण्यात आणि ती राखण्यात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावतात. गर्भधारणेदरम्यान, त्यांची पातळी लक्षणीय वाढते, ज्यामुळे शरीरात अनेक बदल होतात.
  3. ह्युमन प्लेसेंटल लॅक्टोजेन (एचपीएल) : एचपीएल हा एक हार्मोन आहे जो प्लेसेंटाद्वारे तयार केला जातो आणि त्याची रचना वाढीच्या संप्रेरकासारखी असते. हे बाळाच्या वाढीस उत्तेजित करण्यास मदत करते आणि स्तनपानासाठी स्तन तयार करते.
  4. रिलॅक्सिन : रिलॅक्सिन हा एक हार्मोन आहे जो अंडाशय आणि प्लेसेंटाद्वारे तयार केला जातो. हे श्रोणिमधील अस्थिबंधन आणि सांधे आराम करण्यास मदत करते, जे शरीराला बाळाच्या जन्मासाठी तयार करते.
  5. प्रोलॅक्टिन : प्रोलॅक्टिन हा एक संप्रेरक आहे जो पिट्यूटरी ग्रंथीद्वारे तयार केला जातो आणि स्तनांमध्ये दूध उत्पादन उत्तेजित करण्यासाठी जबाबदार असतो.

हे फक्त काही हार्मोनल बदल आहेत जे गर्भधारणेदरम्यान होतात. प्रत्येक स्त्रीचा अनुभव अनोखा असतो, आणि संप्रेरकांच्या पातळीत फरक असू शकतो आणि शरीरावर त्याचे परिणाम होऊ शकतात. गर्भधारणेदरम्यान संप्रेरक बदलांबद्दल तुमच्या मनात असलेल्या कोणत्याही चिंता किंवा प्रश्नांबद्दल तुमच्या डॉक्टरांशी बोलणे महत्त्वाचे आहे.

हार्मोनल असंतुलन काय म्हणतात?

संप्रेरक असंतुलन म्हणजे शरीरातील संप्रेरकांच्या पातळीमध्ये असामान्यता असलेल्या स्थितीचा संदर्भ. हार्मोन्स हे रासायनिक संदेशवाहक आहेत जे चयापचय, वाढ आणि विकास, मूड आणि पुनरुत्पादक प्रक्रियांसह विविध शारीरिक कार्ये नियंत्रित करतात. जेव्हा संप्रेरकांच्या पातळीत असंतुलन होते, तेव्हा यामुळे अनेक लक्षणे आणि आरोग्य समस्या उद्भवू शकतात.

अनेक भिन्न घटकांमुळे हार्मोनल असंतुलन होऊ शकते, यासह:

  1. वय : एखाद्या व्यक्तीच्या वयानुसार संप्रेरकांची पातळी नैसर्गिकरित्या बदलते, काही संप्रेरके कमी होतात आणि काही वाढते.
  2. तणाव : दीर्घकालीन तणाव शरीरातील हार्मोन्सच्या उत्पादनात व्यत्यय आणू शकतो.
  3. आहार आणि जीवनशैली : प्रक्रिया केलेले पदार्थ किंवा साखरेचे प्रमाण जास्त असलेल्या आहारामुळे हार्मोन्सची पातळी खराब होऊ शकते. झोपेचा अभाव, व्यायाम किंवा पर्यावरणातील विषारी पदार्थांच्या संपर्कात येणे देखील हार्मोनल असंतुलनास कारणीभूत ठरू शकते.
  4. वैद्यकीय परिस्थिती : पॉलीसिस्टिक ओव्हरी सिंड्रोम (पीसीओएस), थायरॉईड विकार आणि मधुमेह यांसारख्या काही वैद्यकीय परिस्थितीमुळे हार्मोनल असंतुलन होऊ शकते.

हार्मोनल असंतुलनाची लक्षणे प्रभावित विशिष्ट हार्मोन आणि असंतुलनाची तीव्रता यावर अवलंबून बदलू शकतात. सामान्य लक्षणांमध्ये थकवा, वजन वाढणे, मूड बदलणे, अनियमित कालावधी, पुरळ आणि केस गळणे यांचा समावेश होतो.

तुम्हाला हार्मोनल असंतुलन असल्याची शंका असल्यास, आरोग्यसेवा प्रदात्याशी बोलणे महत्वाचे आहे जो अंतर्निहित स्थितीचे निदान आणि उपचार करण्यात मदत करू शकेल. उपचार पर्यायांमध्ये असंतुलनाच्या विशिष्ट कारणावर अवलंबून जीवनशैलीतील बदल, हार्मोन रिप्लेसमेंट थेरपी किंवा औषधे यांचा समावेश असू शकतो.

संप्रेरक असंतुलनासाठी डॉक्टरांना कधी भेटावे?

तुम्हाला संप्रेरक असंतुलन असल्याची शंका असल्यास, मूल्यांकन आणि निदानासाठी डॉक्टरांना भेटणे महत्त्वाचे आहे. येथे काही विशिष्ट चिन्हे आणि लक्षणे आहेत जी संप्रेरक असंतुलन दर्शवू शकतात आणि डॉक्टरांना भेट देण्याची हमी देतात:

  1. अनियमित मासिक पाळी : जर तुम्ही स्त्री असाल आणि तुम्हाला अनियमित मासिक पाळी येत असेल तर हे हार्मोनल असंतुलनाचे लक्षण असू शकते.
  2. मनःस्थिती बदल : जर तुम्हाला उदासीनता किंवा चिंता यासारखे अस्पष्ट मूड बदल होत असतील तर ते हार्मोनल असंतुलनाचे लक्षण असू शकते.
  3. वजन वाढणे किंवा कमी होणे : जर तुम्हाला अस्पष्ट वजन वाढणे किंवा वजन कमी होत असेल तर ते हार्मोनल असंतुलनाचे लक्षण असू शकते.
  4. लैंगिक बिघडलेले कार्य : जर तुम्हाला लैंगिक बिघडलेले कार्य, जसे की कमी कामवासना किंवा इरेक्टाइल डिसफंक्शनचा अनुभव येत असेल तर ते हार्मोनल असंतुलनाचे लक्षण असू शकते.
  5. थकवा : जर तुम्हाला अस्पष्ट थकवा येत असेल तर ते हार्मोनल असंतुलनाचे लक्षण असू शकते.
  6. केस गळणे : जर तुम्हाला अस्पष्ट केस गळणे किंवा पातळ होत असाल तर ते हार्मोनल असंतुलनाचे लक्षण असू शकते.
  7. प्रजनन समस्या : जर तुम्हाला गरोदर राहण्यात अडचण येत असेल तर हे हार्मोनल असंतुलनाचे लक्षण असू शकते.

तुम्हाला यापैकी कोणतीही लक्षणे जाणवत असल्यास, किंवा तुमच्या संप्रेरक पातळीबद्दल इतर चिंता असल्यास, तुमच्या आरोग्य सेवा प्रदात्याशी भेटीची वेळ निश्चित करणे महत्त्वाचे आहे. ते कोणत्याही हार्मोनल असंतुलनाचे निदान करण्यासाठी आवश्यक चाचण्या करू शकतात आणि हार्मोनल संतुलन पुनर्संचयित करण्यात मदत करण्यासाठी आणि तुमचे एकंदर आरोग्य आणि कल्याण सुधारण्यासाठी उपचार योजना विकसित करू शकतात.

हार्मोनल असंतुलनासाठी प्रयोगशाळेच्या चाचण्या

हार्मोनल असंतुलन शोधण्यासाठी अनेक प्रयोगशाळेच्या चाचण्या वापरल्या जाऊ शकतात. या चाचण्यांमुळे प्रभावित झालेले विशिष्ट संप्रेरक किंवा संप्रेरक ओळखण्यात आणि उपचारांचे मार्गदर्शन करण्यात मदत होऊ शकते.

  1. रक्त चाचण्या : रक्त तपासणी रक्तातील विविध संप्रेरकांची पातळी मोजू शकते. काही संप्रेरकांची चाचणी केली जाऊ शकते ज्यामध्ये थायरॉईड संप्रेरक, टेस्टोस्टेरॉन, इस्ट्रोजेन, प्रोजेस्टेरॉन आणि कोर्टिसोल यांचा समावेश होतो.
  2. मूत्र चाचण्या : संप्रेरक पातळी मोजण्यासाठी मूत्र चाचण्या देखील वापरल्या जाऊ शकतात. उदाहरणार्थ, 24-तास लघवीचे संकलन कॉर्टिसॉलचे स्तर मोजण्यासाठी वापरले जाऊ शकते, एक हार्मोन जो तणावासाठी शरीराच्या प्रतिसादात सामील आहे.
  3. लाळ चाचण्या : लाळेच्या चाचण्या कॉर्टिसोल आणि इस्ट्रोजेन सारख्या विशिष्ट हार्मोन्सची पातळी मोजण्यासाठी वापरली जाऊ शकतात.
  4. इमेजिंग चाचण्या : इमेजिंग चाचण्या, जसे की अल्ट्रासाऊंड किंवा सीटी स्कॅन, थायरॉईड किंवा अधिवृक्क ग्रंथी सारख्या हार्मोन्स निर्माण करणाऱ्या ग्रंथी किंवा अवयवांमध्ये संरचनात्मक बदल शोधण्यासाठी वापरल्या जाऊ शकतात.
  5. कार्यात्मक चाचण्या : कार्यात्मक चाचण्या शरीराच्या हार्मोन्सच्या प्रतिसादाचे मूल्यांकन करण्यासाठी वापरल्या जाऊ शकतात. उदाहरणार्थ, तोंडी ग्लुकोज सहिष्णुता चाचणीचा वापर इन्सुलिन प्रतिरोधकतेचे मूल्यांकन करण्यासाठी केला जाऊ शकतो, अशी स्थिती जिथे शरीर इंसुलिन योग्यरित्या वापरण्यात अक्षम आहे.

हे लक्षात घेणे महत्त्वाचे आहे की वापरल्या जाणाऱ्या विशिष्ट चाचण्या संशयित संप्रेरक असंतुलन आणि व्यक्तीची लक्षणे आणि वैद्यकीय इतिहासावर अवलंबून असतील. आरोग्य सेवा प्रदाता कोणत्या चाचण्या योग्य आहेत हे निर्धारित करण्यात आणि परिणामांचा अर्थ लावण्यास मदत करू शकतात.

अस्वीकरण

सर्व साहित्य कॉपीराइट हेल्थकेअर nt आजारपण. अटी व शर्ती आणि वापराचे गोपनीयता धोरण लागू. या वेबसाइटची सामग्री केवळ माहितीच्या उद्देशाने आहे. वैद्यकीय स्थितीबाबत तुम्हाला काही प्रश्न असल्यास नेहमी तुमच्या डॉक्टरांचा किंवा इतर पात्र आरोग्य प्रदात्यांचा सल्ला घ्या. आमची सामग्री विविध ऑनलाइन लेख आणि आमच्या स्वतःच्या ऑफलाइन अनुभवांनी प्रेरित आहे. हे आरोग्य सेवा एनटी सिककेअरच्या ग्राहकांना सार्वजनिक जागरूकता आणि नियमित अद्यतने प्रदान करण्यासाठी आहे.

© हेल्थकेअर एनटी सिककेअर आणि healthcarentsickcare.com , 2017-वर्तमान. या साइटच्या लेखक आणि/किंवा मालकाच्या स्पष्ट आणि लेखी परवानगीशिवाय या सामग्रीचा अनधिकृत वापर आणि/किंवा डुप्लिकेशन कठोरपणे प्रतिबंधित आहे. मूळ सामग्रीला योग्य आणि विशिष्ट दिशा देऊन हेल्थकेअर nt sickcare आणि healthcarentsickcare.com ला पूर्ण आणि स्पष्ट श्रेय दिले गेले असेल तर उतारे आणि दुवे वापरले जाऊ शकतात.

ब्लॉगवर परत

एक टिप्पणी द्या

कृपया लक्षात ठेवा, टिप्पण्या प्रकाशित होण्यापूर्वी ते मंजूर करणे आवश्यक आहे.